التخطي إلى المحتوى الرئيسي

گۆڤاری هه‌فتانه‌‌و داواكاری گشتی

خالد سليمان
بۆ ماوه‌ی حه‌وت مانگ زیاتره‌، سه‌رنووسه‌ری گۆڤاری هه‌فتانه‌‌و به‌ڕێوه‌به‌ری نووسین‌و ئاماده‌كاری ڕاپۆرتی "موڵكدارێتی به‌ موڵكی گشتییه‌وه‌" كه‌ له‌ ژماره‌ (108)ی گۆڤاره‌كه‌دا كه‌ له‌ به‌رواری (21/08/2010)دا بڵاوكرایه‌وه‌، به‌ڕێگه‌ی پۆلیس‌و دادگاوه‌ن‌و زیاتر له‌ 10جار بانگكراون‌و له‌سه‌ر ئه‌و ڕاپۆرته‌ لێكۆڵینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵداكراوه‌و دادگایی كراون.


له‌ زۆربه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌و دادگاییه‌كاندا، به‌شێكی زۆری ئه‌و به‌ڕێزانه‌ كه‌ ناویان له‌به‌ڵگه‌نامه‌كاندا هاتووه‌، كه‌ گوایه‌ پۆسته‌كانی سه‌رۆك شاره‌وانییان بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان به‌كارهێناوه‌و زیاتر له‌ جارێك له‌ وه‌رگرتنی زه‌وی بۆ خۆیان‌و كه‌س‌و كاریان سوودمه‌ندبوون، ئه‌و زانیارانه‌ ڕه‌تده‌كه‌نه‌وه‌، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ش داوای یاساییان له‌سه‌ر گۆڤاری هه‌فتانه‌ تۆماركردووه‌، ئه‌مه‌ش بچووكترین مافی هه‌ر یه‌كێك له‌و به‌ڕێزانه‌یه‌و به‌وپه‌ڕی لێبوورده‌یی‌و سینگ فراوانییه‌وه‌ بۆ هه‌ر یه‌كێك له‌و سكاڵایانه‌ چووینه‌ته‌ به‌رده‌م دادگا.

ئێمه‌ له‌ هه‌ر یه‌كێك له‌و لێكۆڵینه‌وه‌و دادگاییانه‌دا جه‌ختمان له‌وه‌كردووه‌ته‌وه‌ كه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك به‌شێك نه‌بووین له‌ هه‌ڵمه‌تی ناوزڕاندن‌و ته‌شهیركردن به‌هیچ كه‌سێك‌و لایه‌نێك‌و به‌ ته‌نهاو ته‌نها زانیاریمان ده‌رباره‌ی پۆستی ئه‌و ناوانه‌ بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌ ڕاپۆرته‌كه‌ی ده‌زگای ئاماری سلێمانیدا هاتووه‌، نه‌ك له‌سه‌ر ژیانی كه‌سێتی‌و تایبه‌تی سه‌رۆك شاره‌وانییه‌كان.
ئه‌مه‌ش به‌پێی ئێتیكی ڕۆژنامه‌نووسی‌و مافی وه‌رگرتنی زانیاری ده‌رباره‌ی فه‌رمانبه‌رانی حكومی‌و پۆسته‌كانیان، كارێكه‌ له‌ كاره‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی ڕۆژنامه‌نووسی، به‌تایبه‌تی كه‌ ڕاپۆرته‌كه‌ هه‌ڵبه‌ستراو نه‌بووه‌و پشتی به‌ستووه‌ به‌ چه‌ند به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی ده‌زگای چاودێریی دارایی‌و ئاماری سلێمانی ئاگایان لێیه‌و ته‌نانه‌ت لێدوان له‌ چه‌ند سه‌رۆك شاره‌وانییه‌ك له‌و باره‌یه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌. به‌ڵام گۆڤاری هه‌فتانه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ڕای موتڵه‌قی نه‌داوه‌و مافی ئه‌وه‌ش به‌خۆی نادات كه‌س به‌گه‌نده‌ڵی تۆمه‌تبار بكات، به‌ڵكو ئه‌ركی ته‌نها ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ زانیارییه‌كان بلاوبكاته‌وه‌.
هه‌ر دوای بڵاوبوونه‌وه‌كه‌و داوا یاساییه‌كان‌و پاش نامه‌یه‌ك له‌لایه‌ن داواكاری گشتییه‌وه‌ ئاراسته‌ی هه‌فتانه‌ كراوه‌، سه‌رنووسه‌ر هه‌موو به‌ڵگه‌نامه‌كانی بۆ داواكاری گشتی ناردووه‌، تا ئه‌م چركه‌یه‌ش زیاتر له‌ 3 داوای یاسایی له‌سه‌ر گۆڤاره‌كه‌ ماوه‌و به‌ده‌م هه‌موویانه‌وه‌ ده‌چێت.

ئه‌وه‌ی له‌م كه‌یسه‌دا جێگای دڵخۆشی‌و ڕه‌زامه‌ندییه‌، داواكاری گشتی به‌ده‌م بڵاوكردنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌نامه‌كانه‌وه‌ هاتووه‌و مه‌سه‌له‌كه‌ی خستووه‌ته‌ نێو چوارچێوه‌یه‌كی یاسایی وه‌هاوه‌، هه‌موو كه‌س بتوانێت پارێزگاری له‌ مافی خۆی بكات‌و له‌ هه‌ر شتێكی تری نزیك له‌ناوزڕاندن‌و ململانێی لابه‌لاو كه‌سێتی دوور بخرێته‌وه‌. له‌لایه‌كی تره‌وه‌، ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی ناویان هاتووه‌، به‌هه‌مان شێوه‌ په‌نایان بردووه‌ته‌ به‌ر دادگا بۆ ئه‌وه‌ی مافی مه‌عنه‌وی‌و مادی خۆیان وه‌ربگرنه‌وه‌، ئه‌مه‌ش له‌ ڕوانگه‌ی بڕوابوونمان به‌ سه‌روه‌ری یاسا، یه‌كێكه‌ له‌و پرانسیپانه‌ی نه‌ك ته‌نها بڕوامان پێیه‌تی، به‌ڵكو داكۆكی‌و پارێزگاریشی لێده‌كه‌ین.

ئه‌م به‌ده‌نگه‌وه‌هاتنه‌ی داواكاری گشتی له‌ هه‌موو ڕوویه‌كه‌وه‌، به‌شێكه‌ له‌و چاكسازییه‌ی كه‌ هه‌موو لایه‌ك له‌كوردستاندا داوای ده‌كات‌و ده‌كرێت بكرێته‌ هه‌نگاوێكی پته‌و له‌پێناو پاراستنی مافی گشتی‌و تاكه‌كان। هه‌روه‌ها "موكافه‌حه‌"كردنی دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی له‌وڵاته‌كه‌ماندا.
سه رووتارى "هه فتانه" No142

تعليقات

المشاركات الشائعة من هذه المدونة

أزمة المياه تهدّد الشرق الأوسط.. والعراق على الخط الأحمر

خالد سليمان  يشير مدير المعهد العلمي للبيئة في جامعة جنيف مارتن بينيستون إلى ذوبان شبه كلي لثلوج جبال الألب نهاية القرن الحالي، حيث لا يبقى سوى القليل منه في الأعالي. يعود سبب ذوبان هذه الثلوج التي تغذي أنهار (راين، دانوب، بو، رون) ويعتمدها ١٦٠ مليون نسمة في غالبية أنحاء أوروبا للزراعة والنقل والطاقة والغذاء، إلى التغيير المناخي وارتفاع درجات حرارة الأرض، ناهيك عن الازدياد السكاني حيث تشير الإحصائيات المتوقعة إلى وصول نسبة سكان المعمورة إلى ١٠ ملايين نهاية هذا القرن.  كانت هذه الصورة بداية لمؤتمر دولي بعنوان “السلام الأزرق” حول دور المياه في السلام والتنمية المستدامة في الشرق الأوسط نظمه Stratigic Foresight Group وجامعة جنيف بالتعاون مع وكالة سويسرا للتنمة والتعاون الاسبوع الثاني من شهر أكتوبر ٢٠١٥. 

مەرگی زانستە مرۆییەکان

خالید سلێمان   لەناوەڕاستی هەشتاکانی سەدەی ڕابوردوودا توێژەرو بیرمەندی بەریتانی ستیڤن ڕۆز و چەند توێژەرو بیرمەندێکی کەنەدی و ئەمریکی کتێبێکیان بەناونیشانی (زیندەناسی و ئایدیۆلۆژیاو سروشتی مرۆڤایەتی) بڵاوکردەوەو لە کاتی خۆیدا دیبەیتێکی فراوانی لە نێوان دەستەبژێری سیاسی و ئەکادیمی و زانستی ئەوروپاو ئەمریکادا دروست کرد. هۆکاری ئەو دیبەیتەش ئەوەبوو کە نووسەرانی کتێبەکە لەگەڵ ئەوەی وڵامی ئەو ڕەوتە زانستیەیان دایەوە کە پێیان وابوو مەسەلەی ژیریی لای مرۆڤ پەیوەستە بە پێکهاتەی جینەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ڕەخنەیەکی ڕاستەوخۆ بوو دژی سیاسەتی سەرۆکی ئەمریکا رۆناڵد ڕیگن و سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا مارگرێت تاتشەر، چونکە لە سیاساتی گشتیدا پاڵپشتی ئەو ڕەوتە زانسیتیەیان دەکرد کە جیاوازیە کۆمەڵایەتیەکان دەگەڕێنێتەوە بۆ جیاوازی لە پێکهاتەی "جینی" و هۆکارە ئابووری و سیاسی و ئایدیۆلۆژیەکانیان پشت گوێ دەخست.   ساڵی ١٩٥٩ زانای فیزیاو ڕۆماننووسی بەریتانی چارلز پێرسی سنۆ لە وانەیەکدا لە زانکۆی (کامبرێدج)، هێڕشێکی توند دەکاتە سەر زانستە مرۆییەکان و بەشێوەیەک وەسفیان دەکات کە هیچ پێشکەش مرۆڤایەتی ناکەن...

التاريخ المُهمّش للتغيّر المناخي: الاستعمار أولاً ثم الثورة الصناعيّة

خالد سليمان   لو تكّلمت السلاحف النهرية العملاقة في حوض نهر الأمازون عن سرقة بيوضها، لو نطقت النباتات في جزر الكاريبي وعبرت عن تعرضها للإبادة البيئية، ولو غنّى طيرا البطريق الكبير في الشمال الأطلسي والدودو في جزر المحيط الهندي وتحدثا عن حكايات انقراضهما على يد الأوروبيين، لحصلنا على رواية مختلفة عما نقرأه اليوم عن الغزو الأوروبي للعالم نهاية القرن الخامس عشر وبداية السادس عشر. رواية عنوانها “الاستعمار”، تكشف تاريخاً عما يتداول عن بداية التغيّر المناخيّ وتدمير البيئة.