التخطي إلى المحتوى الرئيسي

سیجال ده‌رباره‌ی یه‌كێتی (لیستی سەربەخۆو هاوپەیمانێتی ‌)

خالد سلێمان
سیجال و قسه‌كردن له‌سه‌ر یه‌كێتی، له‌م رۆژانه‌دا، ته‌نها ئۆرگان و ده‌زگاكانی راگه‌یاندنی ‏یه‌كێتی نه‌گرتووه‌ته‌وه‌، له‌ناو حزبه‌كانی تری كوردستان و میدیا ئه‌هلییه‌كانیشدا ‏قسه‌وباسێكی زۆر ده‌رباره‌ی یه‌كێتی، به‌تایبه‌تیش له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی داهاتووی ‏كوردستاندا ده‌كرێت.‏
به‌شی زۆری قسه‌كانیش له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌، ئایا ئه‌م حزبه‌ به‌لیستێكی سه‌ربه‌خۆ ده‌چێته‌ ‏هه‌ڵبژاردنی داهاتووه‌وه‌ یان په‌یوه‌ست ده‌بێت به‌لیستی كوردستانییه‌وه‌؟ هه‌ڵبه‌ته‌ هه‌ر ‏له‌م چوارچێوه‌یه‌دا باسێكی زۆر له‌سه‌ر هاوپه‌یمانێتی ستراتیژی نێوان یه‌كێتیی ‏نیشتمانیی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستان ده‌كرێت.‏
تا ئه‌م چركه‌ساته‌ش یه‌كێتییه‌كان خۆشیان هه‌مان پرسیار ده‌كه‌ن و له‌دانیشتنه‌ گشتی و ‏تایبه‌تییه‌كاندا، میزاجی گشتی حزبه‌ زیاتر ده‌رده‌كه‌وێت وه‌ك له‌كۆبوونه‌وه‌و لێدوانه‌ ‏ره‌سمییه‌كاندا، به‌ڵام هێشتا سیجاله‌كه‌ نه‌هاتووه‌ته‌ ناو میدیاو كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندنی ‏سه‌ر به‌یه‌كێتی خۆیه‌وه‌، ژماره‌یه‌ك له‌كادیره‌كانی حزبه‌كه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی ئۆرگانه‌كانی ‏خۆیاندا رای خۆیان ده‌رباره‌ی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌رده‌بڕن و به‌شێوه‌یه‌كی گشتی میزاجی ‏سیاسییان به‌ره‌و ئه‌و ئاڕاسته‌یه‌ ده‌ڕوات كه‌ ده‌بێت یه‌كێتی به‌لیستێكی سه‌ربه‌خۆ ‏به‌شداری هه‌ڵبژاردنه‌كان بكات.‏

له‌م نووسینه‌دا هه‌وڵ ده‌ده‌م، به‌بێ راوه‌ستان له‌سه‌ر قسه‌ی گشتی و هه‌ڵوێستی ‏پێشوه‌خته‌كان، له‌سه‌ر دوو خاڵ قسه‌ بكه‌م، یه‌كه‌میان به‌شداریكردنی یه‌كێتییه‌ ‏له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی داهاتوودا به‌لیستێكی سه‌ربه‌خۆ، دووه‌میان به‌ستنه‌وه‌ی هه‌مان ‏به‌شدرایكردنه‌ به‌هاوپه‌یمانێتی ستراتیژی نێوان یه‌كێتی و پارتی.‏
ئه‌گه‌ر له‌م خاڵه‌ی دووه‌مه‌وه‌ ده‌ستپێبكه‌ین، كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌، هاوپه‌یمانێتی ستراتیژی ‏نێوان هه‌ردوو حزبه‌كه‌ نه‌به‌سترێته‌ هه‌موو چالاكییه‌كی سیاسییه‌وه‌و نه‌كرێته‌ كۆت و ‏به‌ند بۆ هه‌رلایه‌ك، به‌ڵكو وه‌ك چوارچێوه‌یه‌كی سیاسی بێت بۆ دنیابینی و داهاتووی ‏كوردستان له‌ڕووی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئامانجه‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌كانه‌وه‌، هه‌روه‌ها ‏په‌یوه‌ندییه‌كانی هه‌رێم به‌وڵاتانی دراوسێ و جیهانه‌وه‌، به‌تایبه‌تی له‌م قۆناغه‌دا كه‌ ‏سه‌رچاوه‌ی وزه‌ له‌كوردستاندا خاڵێكی به‌هێزه‌ بۆ به‌ره‌وپێشه‌وه‌بردنی كێشه‌ی كورد ‏له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م هاوپه‌یمانێتییه‌ش به‌م شێوه‌یه‌ به‌ته‌نها په‌یوه‌ندی ‏به‌هه‌ردوو حزبه‌كه‌وه‌ نابێت، به‌قه‌ده‌ر ئه‌وه‌ی پرۆژه‌یه‌ك ده‌بێت بۆ دیدێكی كوردستانی و ‏حزبه‌كانی تریش تیایدا به‌شدار ده‌بن.‏
به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌م هاوپه‌یمانێتییه‌ ته‌نها گرێ بدرێته‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌وه‌و ‏له‌چوارچێوه‌ی حوكمدا كۆبكرێته‌وه‌، ئه‌وا به‌ره‌و لاوازی و له‌كۆتایدا، به‌ره‌و نه‌مانی ‏ده‌بات.‏
هه‌ر لێره‌وه‌، به‌شداریكردنی یه‌كێتی له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی داهاتووی هه‌رێمی كوردستاندا، ‏ده‌كرێت بخرێته‌ خانه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م حزبه‌، دوای ئه‌وه‌ی ساڵی 2009، به‌شێكی ‏سه‌ركردایه‌تی و جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی لێی جیابووه‌وه‌، جارێكی تر پێگه‌ی سیاسی خۆی ‏له‌كوردستاندا هه‌ڵ بسه‌نگێنێته‌وه‌، به‌رده‌وام خوێندنه‌وه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنه‌وه‌ی پێگه‌ی ‏سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌ر حزبێكیش، به‌پله‌ی یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردنه‌، بۆیه‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندی ‏یه‌كێتیدایه‌ له‌م قۆناغه‌دا به‌لیستێكی سه‌ربه‌خۆ بچێته‌ ناو هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌وه‌و رێگه‌و ‏پێگه‌ی خۆی له‌كوردستاندا به‌پێی هه‌لومه‌رجی ئێستای كۆمه‌ڵگه‌ی هه‌رێم و ‏گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و به‌تایبه‌تیش ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی ‏كێشه‌ی كورد له‌كوردستانی باكوورو رۆژئاوا به‌خۆوه‌ی ده‌بینێت، ره‌سم بكاته‌وه‌.‏
ئێستا كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌، بیركردنه‌وه‌ له‌هاوپه‌یمانێتی و حوكمڕانی بخرێته‌ دوای ‏هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌وه‌، واته‌ ئه‌گه‌ر حزبێك به‌ته‌نها نه‌یتوانی حكومه‌تی زۆرینه‌ پێك بهێنێ، ‏ئه‌و كاته‌ هاوپه‌یمانێتی نوێ بۆ پێكهێنانی حكومه‌ت دێته‌كایه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ له‌هیچ ‏كاتێكدا ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت كه‌ ستراتیژی هاوپه‌یمانێتی له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ چاره‌نووسسازه‌كان ‏باخچه‌ی پشته‌وه‌ی دنیابینی و دیده‌ سیاسییه‌كان نەبن بۆ هه‌موو پێكهاته‌و ئاڕاسته‌ ‏ئایدیۆلۆژییه‌كانی كوردستان.‏
به‌كورتییه‌كه‌ی، له‌به‌رژه‌وه‌ندی یه‌كێتیدایه‌، له‌م قۆناغه‌دا بیر له‌وه‌ بكاته‌وه‌ به‌قه‌واره‌ی ‏خۆی و خوێندنه‌وه‌ی خۆیه‌وه‌ بچێته‌ ناو هه‌ڵبژاردنه‌كانی داهاتووی هه‌رێمی كوردستان و ‏ته‌نانه‌ت بیر له‌وه‌ش بكاته‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و ئه‌گه‌رو مه‌رجانه‌ی كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان ‏ده‌یهێننه‌ كایه‌وه‌ خۆی بگونجێنێت و خوێندنه‌وه‌ی واقیعیانه‌یان بۆ بكات، ئه‌گه‌ر ‏له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتیش بێت.‏

تعليقات

المشاركات الشائعة من هذه المدونة

أزمة المياه تهدّد الشرق الأوسط.. والعراق على الخط الأحمر

خالد سليمان  يشير مدير المعهد العلمي للبيئة في جامعة جنيف مارتن بينيستون إلى ذوبان شبه كلي لثلوج جبال الألب نهاية القرن الحالي، حيث لا يبقى سوى القليل منه في الأعالي. يعود سبب ذوبان هذه الثلوج التي تغذي أنهار (راين، دانوب، بو، رون) ويعتمدها ١٦٠ مليون نسمة في غالبية أنحاء أوروبا للزراعة والنقل والطاقة والغذاء، إلى التغيير المناخي وارتفاع درجات حرارة الأرض، ناهيك عن الازدياد السكاني حيث تشير الإحصائيات المتوقعة إلى وصول نسبة سكان المعمورة إلى ١٠ ملايين نهاية هذا القرن.  كانت هذه الصورة بداية لمؤتمر دولي بعنوان “السلام الأزرق” حول دور المياه في السلام والتنمية المستدامة في الشرق الأوسط نظمه Stratigic Foresight Group وجامعة جنيف بالتعاون مع وكالة سويسرا للتنمة والتعاون الاسبوع الثاني من شهر أكتوبر ٢٠١٥. 

مەرگی زانستە مرۆییەکان

خالید سلێمان   لەناوەڕاستی هەشتاکانی سەدەی ڕابوردوودا توێژەرو بیرمەندی بەریتانی ستیڤن ڕۆز و چەند توێژەرو بیرمەندێکی کەنەدی و ئەمریکی کتێبێکیان بەناونیشانی (زیندەناسی و ئایدیۆلۆژیاو سروشتی مرۆڤایەتی) بڵاوکردەوەو لە کاتی خۆیدا دیبەیتێکی فراوانی لە نێوان دەستەبژێری سیاسی و ئەکادیمی و زانستی ئەوروپاو ئەمریکادا دروست کرد. هۆکاری ئەو دیبەیتەش ئەوەبوو کە نووسەرانی کتێبەکە لەگەڵ ئەوەی وڵامی ئەو ڕەوتە زانستیەیان دایەوە کە پێیان وابوو مەسەلەی ژیریی لای مرۆڤ پەیوەستە بە پێکهاتەی جینەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ڕەخنەیەکی ڕاستەوخۆ بوو دژی سیاسەتی سەرۆکی ئەمریکا رۆناڵد ڕیگن و سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا مارگرێت تاتشەر، چونکە لە سیاساتی گشتیدا پاڵپشتی ئەو ڕەوتە زانسیتیەیان دەکرد کە جیاوازیە کۆمەڵایەتیەکان دەگەڕێنێتەوە بۆ جیاوازی لە پێکهاتەی "جینی" و هۆکارە ئابووری و سیاسی و ئایدیۆلۆژیەکانیان پشت گوێ دەخست.   ساڵی ١٩٥٩ زانای فیزیاو ڕۆماننووسی بەریتانی چارلز پێرسی سنۆ لە وانەیەکدا لە زانکۆی (کامبرێدج)، هێڕشێکی توند دەکاتە سەر زانستە مرۆییەکان و بەشێوەیەک وەسفیان دەکات کە هیچ پێشکەش مرۆڤایەتی ناکەن...

التاريخ المُهمّش للتغيّر المناخي: الاستعمار أولاً ثم الثورة الصناعيّة

خالد سليمان   لو تكّلمت السلاحف النهرية العملاقة في حوض نهر الأمازون عن سرقة بيوضها، لو نطقت النباتات في جزر الكاريبي وعبرت عن تعرضها للإبادة البيئية، ولو غنّى طيرا البطريق الكبير في الشمال الأطلسي والدودو في جزر المحيط الهندي وتحدثا عن حكايات انقراضهما على يد الأوروبيين، لحصلنا على رواية مختلفة عما نقرأه اليوم عن الغزو الأوروبي للعالم نهاية القرن الخامس عشر وبداية السادس عشر. رواية عنوانها “الاستعمار”، تكشف تاريخاً عما يتداول عن بداية التغيّر المناخيّ وتدمير البيئة.