التخطي إلى المحتوى الرئيسي

نه‌وشیروان مسته‌فا

خالد سلێمان

ده‌گمه‌نێتی كه‌سایه‌تی كاك نه‌وشیروان، كه‌ ئه‌مڕۆ ١٩\٥\٢٠١٧ له‌ سلێمانی گیانی له‌ده‌ستدا، له‌وه‌دا بو، كه‌ باوكایه‌تی له‌ سیاسه‌تی كوردیدا كوشت، سیاسه‌تی له‌ كۆشك جیاكرده‌وه‌، مێژوی وه‌ك خۆی نه‌هێنایه‌ ناو ڕوبه‌ری سیاسییه‌وه‌، ده‌رگای ماڵی سیاسی و شه‌خسی بۆ دۆست و لایه‌نگران و هه‌وادارن و ته‌نانه‌ت نه‌یارانیش كرده‌وه‌. هه‌تا ئه‌و ڕۆژه‌ی نه‌خۆشیه‌كه‌ی قورستر ئه‌بێت و به‌ مه‌به‌ستی چاره‌سه‌ر ئه‌چێته‌ له‌نده‌ن، هه‌مو ڕۆژێكی هه‌ینی به‌تایبه‌تی، ده‌رگای ماڵه‌كه‌ی له‌ زه‌رگه‌ته‌ بۆ گفت و گۆی سیاسی و فیكری و كولتوری و كۆمه‌ڵایه‌تی به‌ڕوی هه‌مواندا كراوه‌ بو. 
نه‌وشیروان موسته‌فا له‌ مێژوی سیاسه‌تی كوردیدا، ئه‌وه‌ی بۆ تۆمار ده‌كرێت كه‌ له‌ لایه‌كه‌وه‌ باوكایه‌تی سیاسی به‌لاوه‌ناو، نه‌وه‌یه‌كی نوێی هێنایه‌ ناو ڕوبه‌ری گشتییه‌وه‌، له‌ لایه‌كی تریشه‌وه‌ ئه‌و ترادیسۆنه‌ی له‌ ژیانی خۆیدا ڕه‌تكرده‌وه‌ كه‌ سیاسه‌ت به‌ چاوی داروینیزمێكی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ ببینێت : یانی ده‌سته‌بژێرێك له‌ سه‌ر سه‌كۆ بێت و حه‌شاماتێكیش به‌چوارده‌وری سه‌كۆكه‌دا. 


خاڵێكی تری گرنگی ناو ئه‌و بازنه‌ فیكرییه‌ی كه‌ نه‌وشیروان مسته‌فا تیایدا كاری له‌سه‌ر ده‌كرد، مه‌سه‌له‌ی ڕه‌سه‌نایه‌تی و بوژانه‌وه‌ی ڕوحی كۆمه‌ڵگه‌ بو له‌ ڕێگه‌ی بوژانه‌وه‌ی سه‌رمایه‌ كولتوری و مێژویی و ئه‌ده‌بیه‌كانیه‌وه‌. له‌ كتێبه‌كانی (به‌ده‌م ڕێگاوه‌ گوڵچنین) ئه‌م تێزه‌ سیاسیه‌ به‌ڕونی لای ئه‌و ده‌رئه‌كه‌وێت. له‌و به‌شه‌ی باسی مه‌ولانا خالیدی نه‌قشبه‌ندی ده‌كات، پێمان ئه‌ڵێت له‌ سه‌رده‌می بابانیه‌كانیه‌وه‌ ڕایه‌ڵه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی سلێمانی و ناوچه‌كه‌ له‌ ژێر ئه‌سڵێكی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌سته‌بژێردا نه‌بونه‌و به‌ لاشیانه‌وه‌ قبوڵكراو نه‌بوه‌. 
خه‌ونی نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ گیرفانی ئایدیۆلۆژیادا جێگه‌ی نه‌ده‌بوه‌وه‌، ئه‌و تێكه‌ڵه‌یه‌ك بو له‌ چه‌پی ناو ئاین و ناسیۆنالیزم و بزوتنه‌وه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، به‌ڵام دابڕاو نه‌بو له‌ مۆدێرنه‌و به‌ها گڵۆباڵه‌كان كه‌ زیاتر له‌ ئازادی، عه‌داله‌ت، كه‌رامه‌ت و به‌شداری هاووڵاتی له‌ ژیانی سیاسیدا ده‌بیننه‌وه‌. جگه‌ له‌ سه‌رچاوه‌ فیكری و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی سیاسه‌ت، چاوێكی نه‌شیروان مسته‌فا له‌سه‌ر سروشت و ئاوی كوردستان بو، ئه‌و پێی وابو كه‌ ئیداره‌كردنی سروشت وئاوی كوردستان به‌شێكه‌ له‌ ستراتیژی نیشتمانی نه‌ك ته‌نها بۆ هه‌رێمی كوردستان، به‌ڵكو بۆ هه‌مو پارچه‌كانی كوردستان.
ئه‌و پێی وابو، ترس له‌سه‌ر كوردستان له‌ ڕوی سه‌رچاوه‌ سروشتیه‌كانه‌وه‌ نیه‌، چونكه‌ ته‌نانه‌ت ئاوی توركیاش كه‌ ئه‌مڕۆ وه‌ك كارتی سیاسی به‌كاری ده‌هێنێت، سه‌رچاوه‌كانی له‌ خاكی كوردستاندان كه‌ مه‌حاڵه‌ تا هه‌تایه‌ بنده‌ستی توركیا بێت. ئه‌مه‌ وڵامی كاك نه‌وشیروان بو بۆ پرسیارێك كه‌ هاوینی ٢٠١٥ له‌ ماڵه‌كه‌ی خۆی له‌ زه‌رگه‌ته‌ ده‌رباره‌ی ئاو لێم كرد.
یه‌كێك له‌ خه‌سڵه‌ته‌كانی كه‌سایه‌تی مسته‌فا ئه‌وه‌ بو كه‌ دوانه‌یی سیاسی ڕه‌تكرده‌وه‌و له‌ هه‌مو شوێنێكدا به‌یه‌ك زمان قسه‌ی ده‌كرد. كۆتایی پایزی ساڵی ٢٠١٣ دوای هه‌واڵپرسین و دانیشتن، به‌رپرسی په‌یوه‌ندیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی پارتی سۆسیالیستی فه‌ره‌نسا به‌كاك نه‌وشیروان-ی وت، كوردستان ئارامه‌و له‌ كاتێكدا ناوچه‌كه‌ هه‌موی له‌ ناسه‌قامگیری و توندوتیژیدا ده‌كوڵێت، كاك نه‌وشیروان پێی وت، ئه‌م هێمنییه‌ی ده‌یبینیت، هێمنی پێش زریانه‌، چونكه‌ نمونه‌ی حوكمڕانی له‌ كوردستان له‌ ڕوی تاكڕه‌وێتی و گه‌نده‌ڵی و نایه‌كسانییه‌وه‌ جیاواز نیه‌ له‌ مۆدێلی حوكمڕانیی له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ خۆپیشاندان و راپه‌ڕین و توندوتیژی به‌خۆیانه‌وه‌ ده‌بینن.

تعليقات

المشاركات الشائعة من هذه المدونة

أزمة المياه تهدّد الشرق الأوسط.. والعراق على الخط الأحمر

خالد سليمان  يشير مدير المعهد العلمي للبيئة في جامعة جنيف مارتن بينيستون إلى ذوبان شبه كلي لثلوج جبال الألب نهاية القرن الحالي، حيث لا يبقى سوى القليل منه في الأعالي. يعود سبب ذوبان هذه الثلوج التي تغذي أنهار (راين، دانوب، بو، رون) ويعتمدها ١٦٠ مليون نسمة في غالبية أنحاء أوروبا للزراعة والنقل والطاقة والغذاء، إلى التغيير المناخي وارتفاع درجات حرارة الأرض، ناهيك عن الازدياد السكاني حيث تشير الإحصائيات المتوقعة إلى وصول نسبة سكان المعمورة إلى ١٠ ملايين نهاية هذا القرن.  كانت هذه الصورة بداية لمؤتمر دولي بعنوان “السلام الأزرق” حول دور المياه في السلام والتنمية المستدامة في الشرق الأوسط نظمه Stratigic Foresight Group وجامعة جنيف بالتعاون مع وكالة سويسرا للتنمة والتعاون الاسبوع الثاني من شهر أكتوبر ٢٠١٥. 

مەرگی زانستە مرۆییەکان

خالید سلێمان   لەناوەڕاستی هەشتاکانی سەدەی ڕابوردوودا توێژەرو بیرمەندی بەریتانی ستیڤن ڕۆز و چەند توێژەرو بیرمەندێکی کەنەدی و ئەمریکی کتێبێکیان بەناونیشانی (زیندەناسی و ئایدیۆلۆژیاو سروشتی مرۆڤایەتی) بڵاوکردەوەو لە کاتی خۆیدا دیبەیتێکی فراوانی لە نێوان دەستەبژێری سیاسی و ئەکادیمی و زانستی ئەوروپاو ئەمریکادا دروست کرد. هۆکاری ئەو دیبەیتەش ئەوەبوو کە نووسەرانی کتێبەکە لەگەڵ ئەوەی وڵامی ئەو ڕەوتە زانستیەیان دایەوە کە پێیان وابوو مەسەلەی ژیریی لای مرۆڤ پەیوەستە بە پێکهاتەی جینەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ڕەخنەیەکی ڕاستەوخۆ بوو دژی سیاسەتی سەرۆکی ئەمریکا رۆناڵد ڕیگن و سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا مارگرێت تاتشەر، چونکە لە سیاساتی گشتیدا پاڵپشتی ئەو ڕەوتە زانسیتیەیان دەکرد کە جیاوازیە کۆمەڵایەتیەکان دەگەڕێنێتەوە بۆ جیاوازی لە پێکهاتەی "جینی" و هۆکارە ئابووری و سیاسی و ئایدیۆلۆژیەکانیان پشت گوێ دەخست.   ساڵی ١٩٥٩ زانای فیزیاو ڕۆماننووسی بەریتانی چارلز پێرسی سنۆ لە وانەیەکدا لە زانکۆی (کامبرێدج)، هێڕشێکی توند دەکاتە سەر زانستە مرۆییەکان و بەشێوەیەک وەسفیان دەکات کە هیچ پێشکەش مرۆڤایەتی ناکەن...

التاريخ المُهمّش للتغيّر المناخي: الاستعمار أولاً ثم الثورة الصناعيّة

خالد سليمان   لو تكّلمت السلاحف النهرية العملاقة في حوض نهر الأمازون عن سرقة بيوضها، لو نطقت النباتات في جزر الكاريبي وعبرت عن تعرضها للإبادة البيئية، ولو غنّى طيرا البطريق الكبير في الشمال الأطلسي والدودو في جزر المحيط الهندي وتحدثا عن حكايات انقراضهما على يد الأوروبيين، لحصلنا على رواية مختلفة عما نقرأه اليوم عن الغزو الأوروبي للعالم نهاية القرن الخامس عشر وبداية السادس عشر. رواية عنوانها “الاستعمار”، تكشف تاريخاً عما يتداول عن بداية التغيّر المناخيّ وتدمير البيئة.